Pułtusk – Gołymin 1806

  • PDF
  • Drukuj
  • Email

Informacje o książce
Autor: Szymon Jagodziński
Wydawca: Bellona
Seria: Historyczne Bitwy
Rok wydania: 2023
Stron: 294
Wymiary: 19,5 x 12,5 x 1,6 cm
Oprawa: miękka
ISBN: 978-83-11-17093-3

Recenzja
Wydana w 2023 roku w serii „Historyczne Bitwy” książka „Pułtusk – Gołymin 1806” autorstwa Szymona Jagodzińskiego to po „Pomorzu 1807” tegoż autora kontynuacja tematyki walk Francji z IV koalicją na ziemiach polskich. Tematyka pracy skupia się na kampanii zimowej 1806 roku po pokonaniu przez Francuzów większości sił pruskich i pierwszych walkach z armią carską.

Pomijając krótki wstęp przybliżający czytelnikowi treść książki, autor rozpoczyna wywody od momentu, który nastąpił tuż po pruskich klęskach w bitwach pod Jeną i Auerstedt, opisując pościg Wielkiej Armii za rozpadającym się wojskiem Fryderyka Wilhelma III. W skrótowy sposób zostają przedstawione dalsze klęski i kapitulacje zdemoralizowanych korpusów pruskich. Niezbyt obszerny jest także rozdział II, przybliżający dyplomację pruską i austriacką w omawianym okresie. Kolejny rozdział porównuje machinę wojenną francuską, rosyjską oraz w mniejszym stopniu pruską – ze względu na niewielkie siły pozostałe Prusakom na tym etapie działań wojennych.

Następnie autor zdecydował się opisać poszczególne korpusy i przybliżyć ich liczebność oraz skład. Taka metoda została zastosowana dla wszystkich stron konfliktu. Pasjonatom serii i tematu raczej nie trzeba przedstawiać uzbrojenia, taktyk czy dowódców walczących stron. Jednak osobie, która będzie miała pierwszy raz styczność z „Historycznymi Bitwami” lub – co gorsza – z epoką napoleońską, takie zaprezentowanie wojsk niewiele powie. Zastanawia mnie czy w tym przypadku jest to świadoma decyzja autora bądź wydawnictwa, by nie powielać informacji dostępnych w innych książkach. Niewątpliwie ma to swoje zalety, ponieważ pozwala skupić się na aspektach ważnych dla znawców tematu i kolekcjonerów serii, jednak potencjalnie może utrudnić pozyskanie nowych czytelników.

Następne rozdziały przedstawiają już konkretne działania, które miały miejsce podczas kampanii zimowej 1806 roku. Najdłuższy z nich – rozdział IV koncentruje się na manewrach oraz mniejszych bitwach. Autor pokazuje również problemy wywołane zimą, brakiem aprowizacji oraz niekompetencją dowódców, zarówno francuskich, jak i rosyjskich. Nie stroni przy tym od cytatów z pamiętników żołnierzy biorących udział w walkach, podkreślając czynnik pogodowy jako jednego z najważniejszych wrogów bądź sojuszników wojujących stron. Rozdziały V oraz VI są kulminacyjnymi momentami i opisują starcia pod Pułtuskiem oraz Gołyminem. Same bitwy przedstawione zostały rzetelnie, chociaż wydaje się, że skupiono się głównie na tym co działo się pod Pułtuskiem. Opis drugiej z bitew pozostawia jednak uczucie pewnego niedosytu.

Tradycyjnie w serii po omówieniu głównych, tytułowych starć w ramach ostatnich rozdziałów zaprezentowane zostają manewry pobitewne oraz podsumowanie całokształtu operacji. Pewnym bonusem jest przybliżenie działań pruskiego korpusu von Lestocqa na kierunku zabezpieczającym prawe skrzydło sprzymierzonych. Autor, idąc za innymi piszącymi o tych wydarzeniach, do pewnego stopnia wykracza tutaj poza ramy tematyczne nakreślone przez tytuł książki. Tym samym, podobnie jak inne publikacje w serii, faktycznie pozycja ta omawia nie tylko same tytułowe bitwy, ale całą kampanię.

W ramach dodatków do książki zawarto indeksy osób i geograficzny oraz wykaz użytych skrótów wojskowych. Jest to miły akcent, nie zawsze spotykany w bliźniaczych pozycjach, choć ostatnio i w tej materii można zaobserwować w ramach serii pozytywne zmiany, będące przejawem dążenia autorów do większej profesjonalizacji.

Szata graficzna jest zgodna z obecnym standardem wydawniczym. W pozycji zawarto dwie kolorowe wkładki ilustracyjne. W ramach jednej z nich znalazły się również mapy pokazujące zarówno działania na poziomie operacyjnym, jak i poszczególne bitwy. W większości wcześniejszych pozycji mapki były oddzielone od warstwy ilustracyjnej. W tym przypadku są włączone do niej, co powoduje, że została obcięta liczba rycin i zdjęć. Byłoby szkoda, gdyby stało się to normą. Pozytywnie odbieram natomiast wykorzystanie wnętrza okładki. Zamieszczono tam czarno-białe ryciny wjazdu Napoleona do Warszawy oraz planu bitwy pod Pułtuskiem.

Od strony językowej książka wypada pozytywnie. Autor przedstawia wydarzenia w sposób prosty i zrozumiały. W pewnym momencie jednak wyliczenia jednostek na kolejnych kilkudziesięciu stronach mogą znużyć mniej wytrwałego czytelnika. Niekiedy kuleje redakcja i korekta. Przykładem może być brak dopisku „tys.” na stronie 24: „ponad 47 francuskich pod rozkazami marszałków…” lub wzmianka na stronie 246: „kolumna w sile 60 szabel oraz trzech szwadronów huzarów”, z której można odnieść wrażenie, że te trzy szwadrony to był dodatek do owych „60 szabel”, podczas gdy w rzeczywistości liczebność pojedynczego szwadronu zwykle przekraczała 60 jeźdźców, ponadto niejasne jest jaką formację kawalerii reprezentowało tych „60 szabel”.

Bibliografia liczy około 60 pozycji. Dominują w niej książki polskojęzyczne, choć autor sięga także do publikacji francuskich, rosyjskich oraz niemieckich. Nie ma w niej prawie w ogóle materiałów źródłowych. Przy tej objętości pozycji oraz biorąc pod uwagę jej popularnonaukowy charakter taka bibliografia jest jednak wystarczająca.

Na tle serii „Historyczne Bitwy” książka wypada dobrze, na pewno zdecydowanie powyżej średniej. Nie jest idealna, jednak czyta się ją przyjemnie. Nie ma zbyt wielu pozycji dotyczących walk w latach 1806-1807 na terenie Polski, tym samym autor przybliżając czytelnikowi omawiany okres z powodzeniem wywiązał się ze swojego zadania.

Autor: Maciej Sadło

Opublikowano 09.04.2024 r.